Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης - ACT, με παράδειγμα συντροφικές σχέσεις

Στη Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT), σημαντική θέση έχουν οι αξίες. Οι αξίες δεν είναι απλώς στόχοι που θέλουμε να πετύχουμε ούτε μια λίστα με «σωστά» χαρακτηριστικά, όπως ειλικρίνεια, σεβασμός ή καλοσύνη.

Είναι η βαθύτερη κατεύθυνση που θέλουμε να έχει η ζωή μας. Είναι αυτό που θεωρούμε ότι αξίζει να υπηρετούμε και να εκφράζουμε μέσα από τον τρόπο που ζούμε.

Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να θέλει να κάνει μια σχέση. Αυτό είναι ένας στόχος. Πίσω όμως από αυτό μπορεί να υπάρχει η αξία της σύνδεσης, της οικειότητας, της αγάπης ή της αυθεντικότητας.

Η ACT δεν ρωτά μόνο «τι θέλεις να πετύχεις;». Ρωτά:

«Τι άνθρωπος θέλεις να είσαι και πώς θέλεις να ζεις, ακόμη κι όταν η ζωή δεν σου προσφέρει αυτό που θα ήθελες;»

Εδώ βρίσκεται και η έννοια της ψυχολογικής ευελιξίας. Δεν προσπαθούμε να εξαφανίσουμε τον φόβο, την αβεβαιότητα, τη θλίψη ή τις δύσκολες σκέψεις πριν αρχίσουμε να ζούμε. Μαθαίνουμε να μπορούμε να τα έχουμε μαζί μας, χωρίς αυτά να αποφασίζουν αποκλειστικά για εμάς. Γιατί πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι μόνο αυτό που φοβόμαστε. Είναι η προσπάθεια να εξασφαλίσουμε ότι δεν θα το νιώσουμε ποτέ το φόβο.

**Ας πάρουμε έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται στις σχέσεις και σκέφτεται:

«Φοβάμαι ότι θα με αφήσει. Δεν αντέχω να μείνω μόνη.»

Η φυσική αντίδραση μπορεί να είναι να προσπαθεί συνεχώς να εξασφαλίσει τη σχέση.

Ρωτά τον σύντροφό της αν την αγαπά.Αναλύει κάθε μήνυμα.Παρατηρεί κάθε αλλαγή στη συμπεριφορά του.Ζητά διαβεβαιώσεις.Αποφεύγει συγκρούσεις.Προσπαθεί να γίνει «αρκετά καλή», ώστε να μην την εγκαταλείψει. Για λίγο νιώθει καλύτερα. Όμως η ανάγκη για βεβαιότητα μεγαλώνει. Και τότε η ζωή της αρχίζει να οργανώνεται γύρω από την αποφυγή ενός συναισθήματος: «Δεν πρέπει να νιώσω ότι μπορεί να με αφήσει.»

Η ACT δεν θα προσπαθούσε πρώτα να την πείσει ότι «δεν θα την αφήσει».

Θα μπορούσε να ρωτήσει: «Αν δεν μπορούσες να έχεις την απόλυτη βεβαιότητα ότι αυτή η σχέση θα κρατήσει, πώς θα ήθελες να είσαι μέσα σε αυτήν;»

Ίσως απαντήσει:

«Θέλω να αγαπώ χωρίς να ελέγχω.»«Θέλω να είμαι ειλικρινής.»«Θέλω να απολαμβάνω τη σχέση μου.»«Θέλω να μπορώ να είμαι ο εαυτός μου.»

Εκεί αρχίζουν να εμφανίζονται οι αξίες.

Η αξία δεν είναι:

«Να μην με αφήσει.» Αυτό είναι ένα αποτέλεσμα που δεν μπορεί να ελέγξει απόλυτα.

Η αξία μπορεί να είναι: «Να αγαπώ με ανοιχτότητα και αυθεντικότητα.»

Και τότε η ερώτηση αλλάζει.

Δεν είναι πλέον: «Πώς θα εξασφαλίσω ότι δεν θα με αφήσει;»

Αλλά: «Πώς μπορώ σήμερα να ζήσω τη σχέση μου με τον τρόπο που θέλω, παρόλο που υπάρχει μέσα μου ο φόβος ότι μπορεί κάποτε να τελειώσει;»

**Ένα άλλο παράδειγμα μπορεί να είναι ακόμη πιο βαθύ.

Ένας άνθρωπος σκέφτεται:«Φοβάμαι ότι δεν είμαι αρκετά σημαντικός για εκείνη. Αν δεν είμαι σημαντικός, μπορεί να με αφήσει. Και δεν αντέχω να ζω με αυτόν τον φόβο.»

Μπορεί να αρχίσει να ψάχνει αποδείξεις.

«Γιατί δεν μου έστειλε;»«Γιατί βγήκε χωρίς εμένα;»«Γιατί δεν αντέδρασε όπως περίμενα;»«Μήπως δεν με αγαπάει αρκετά;»

Και κάθε απάντηση γεννά την ανάγκη για ακόμη μία απάντηση. Το ζητούμενο τότε γίνεται η εξάλειψη της αβεβαιότητας. Όμως καμία σχέση δεν μπορεί να προσφέρει απόλυτη βεβαιότητα.

Η θεραπευτική ερώτηση μπορεί να γίνει:

«Αν δεν μπορούσες να είσαι 100% βέβαιος ότι είσαι σημαντικός για τον άλλον, ποιος θέλεις να είσαι μέσα στη σχέση σου;»

Ίσως:

«Θέλω να μπορώ να εκφράζω αυτό που χρειάζομαι.»«Θέλω να αγαπώ χωρίς να απαιτώ συνεχείς αποδείξεις.»«Θέλω να μπορώ να εμπιστεύομαι.»«Θέλω να σέβομαι τον εαυτό μου.»«Θέλω να είμαι παρών.»

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο φόβος εξαφανίζεται.

Σημαίνει ότι ο άνθρωπος αρχίζει να αποκτά μια δεύτερη επιλογή: Μπορώ να φοβάμαι ότι ίσως δεν είμαι αρκετά σημαντικός και ταυτόχρονα να επιλέγω να σχετίζομαι με τρόπο που είναι σημαντικός για εμένα.

Τελικά, τι αλλάζει;

Η ACT δεν υπόσχεται: «Θα μάθεις να μην φοβάσαι τον χωρισμό.»

Προσπαθεί να δημιουργήσει κάτι διαφορετικό: «Θα μπορείς να αγαπάς, ακόμη κι όταν υπάρχει η πιθανότητα να χάσεις.»

Γιατί η προσπάθεια να εξασφαλίσουμε ότι δεν θα πληγωθούμε μπορεί τελικά να μας απομακρύνει από αυτό που φοβόμαστε να χάσουμε. Μπορεί να ελέγχουμε τόσο πολύ τη σχέση, που ξεχνάμε να τη ζήσουμε. Μπορεί να ζητάμε τόση βεβαιότητα, που χάνουμε την εμπιστοσύνη.Μπορεί να προσπαθούμε τόσο πολύ να μην πονέσουμε, που τελικά δεν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να συνδεθεί πραγματικά.

Η ψυχολογική ευελιξία δεν είναι:

«Δεν με νοιάζει αν θα φύγει.»

Είναι: «Με νοιάζει. Και ακριβώς επειδή με νοιάζει, επιλέγω πώς θέλω να αγαπώ, χωρίς να χρειάζεται να έχω πρώτα εγγύηση ότι δεν θα πονέσω.»

***Και ίσως αυτή είναι μία από τις πιο δύσκολες αλλά και πιο ελευθερωτικές ερωτήσεις:

«Αν δεν μπορούσες να ελέγξεις το πώς θα εξελιχθεί η ζωή, πώς θα ήθελες να επιλέξεις να τη ζήσεις;»